Page 9 - dergi
P. 9

AİHM KARARLARI - TEMATİK İNCELEMELER       9


            •   Üç  hâkimden  oluşan  Mahkeme   i  --  Sözleşmeci  Devletler  arasında   AİHM bünyesinde etkin bir filt-
                komitelerinin,  oybirliğiyle,  bir   düzenlenen konferanslarla soruna çö-  releme sisteminin kurulması ge-
                bireysel başvurunun kabul edile-  züm  aranmış  ve AİHS  ile  Mahkeme   rekliliği,
                bilirlik  koşullarını  taşımadığına   İçtüzüğü’nde  bir  dizi  değişikliklere   •   Aynı  konuda  yapılan  çok  sayı-
                karar  vererek  başvuruyu  redde-  gidilmiştir.                     da  mükerrer  başvuru  ile  Mah-
                debilmeleri ve bu kararların ke-  ii -- AİHM’in yol göstermesi ile Söz-  keme’nin  mâruz  kalacağı  vakit
                sin olması, ayrıca            leşmeci Devletler, Mahkeme nezdin-    kaybını en aza indirebilmek için,
            •   Belirli  koşullar  dahilinde  uyuş-  de  derdest  bulunan  başvurular  açı-  başvurucular ve Sözleşmeci Dev-
                mazlığın  17  hâkimden  oluşan   sından  geçerli  olacak  yeni  iç  hukuk   letler arasında dostâne çözüme gi-
                Büyük  Daire  tarafından  incele-  yolları oluşturmaya başlamış ve Mah-  dilmesinin teşvik edilmesi, ayrıca
                nebilmesi  şeklinde  kendini  gös-  keme kararlarıyla söz konusu derdest   Mahkeme’nin pilot karar uygula-
                termiştir.                    başvurular incelenmek üzere bu yeni   masını hayata geçirmesi ve Mah-
            AİHM’in 01.11.1998 tarihinden itiba-  kurulan  iç  hukuk  mekanizmalarına   keme’nin tekrar eden başvuruları
                                                                                    karara  bağlama  sürecinin  kolay-
            ren geçerli olan bu yeni organizasyon   yönlendirilmeye başlanmıştır.   laştırılması gerekliliği,
            ve  işleyiş  şeklinin  en  önemli  yönü,   Bu  kapsamda  iş  yükü  sorununa  çö-  •   Karara bağlayacağı dosyalar açı-
            Sözleşme’ye  taraf  olan  Devletlerin   züm  bulmak  ve  Mahkeme’nin  etkin   sından öncelik politikasını belir-
            yargı yetkisi alanındaki her bir bireyin,   işleyişinin  sürdürülebilirliğine  kat-  lerken Mahkeme’nin, çok sayıda
            (arada  Komisyon  gibi  bir  filtre  me-  kıda  bulunmak  üzere  AİHS’e  taraf   başvurunun  yapılmasına  neden
            kanizması  bulunmaksızın)  doğrudan   devletler  tarafından  ilk  olarak  2010   olan  yapısal  problemlere  ilişkin
            Mahkeme’ye  erişim  imkânına  sahip   yılında  Interlaken’de,  2011  yılında   dosyaları  dikkate  alması  gerek-
            hâle gelmesi idi. Ne var ki insan hak-  İzmir’de,  2012  yılında  Brighton’da,   liliği,
            larının  korunması  noktasında  büyük   2014  yılında  Oslo’da  ve  2015  yılın-  •   Mahkeme  içtihatlarının,  gerek
            bir reform sayılan ve AİHM’i benzer   da  Brüksel’de  konferanslar   düzen-  Sözleşmeci  Devletler  gerekse
                                                                    4
            uluslararası  kuruluşlardan  farklı  bir   lenmiş;  bu  konferanslar  sonucunda   potansiyel  başvurucular  açısın-
            konuma getiren bu gelişme, Mahkeme   Mahkeme’nin etkinliğinin korunması   dan  hukuki  öngörülebilirliği
            önünde  derdest  bulunan  uyuşmazlık-  amacına  yönelik  bildiriler  ve  eylem   mümkün olduğunca fazla sağla-
            ların  sayısının  zaman  içerisinde  hızla   planları  yayınlanmıştır.  Özellikle  bu   yacak  şekilde  açık  ve  istikrarlı
            artmasına yol açmıştır.           konferansların  ilk  düzenlenenlerine   olması gerekliliği.
                                              bakıldığında,  Sözleşmeci  Devletlerin
            Bu kapsamda 31 Aralık 2009 tarihi iti-  Mahkeme’nin artan iş yükü sorununa   Bu  çerçevede  anılan  konferansların
            bariyle Mahkeme’nin derdest başvuru   çözüm bulmak amacıyla şu hususlara   etkisiyle,  Mahkeme’nin  etkinliğini
            sayısı  120.000’e  ulaşmış,  bir  sonraki   dikkat çektikleri göze çarpmaktadır:  uzun vadede garanti altına almayı ve
            yıl  bu  sayı  140.000’e  çıkmış,  2011                             özellikle  bireysel  başvuru  sistemi-
            yılının sonunda ise 151.000’i bulmuş-  -   Bireysel başvuru sisteminin öne-  nin  devamını  sağlamayı  amaçlayan
            tur.  Bu durum, yani bireysel başvuru   mi ve sürdürülmesi gerekliliği,  AİHS’e ek bazı yeni protokoller ha-
               3
            sayısının fazlalığı, AİHM’in yakın za-  •   Sözleşme’de  tanımlanan  hak   zırlanmıştır. Bu protokollerden 14 nu-
            man  içerisinde  karşılaştığı  en  önemli   ve  özgürlüklerin  güvence  altına   maralı Protokol 01.06.2010 tarihinde
            yapısal sorun haline gelmiş ve Mahke-  alınmasında  öncelikli  vazifenin   yürürlüğe girmiştir. Söz konusu pro-
            me’nin  bireysel  başvurulara  dayanan   Mahkeme’ye  değil,  Sözleşmeci   tokolün  Mahkeme  işleyiş  sisteminin
            mevcut işleyiş sisteminin sürdürülebi-  Devletlere  ait  olduğu  (ikincillik   etkinliğine getirdiği en önemli katkı,
            lirliğini tehlikeye sokmuştur.        prensibi,  “principle  of  subsidia-  kabul edilebilirlik koşullarını taşıma-
                                                  rity”),  bu  çerçevede  Devletlerin   yan bireysel başvuruların reddedilme-
            Devam  eden  süreçte,  artan  iş  yükü   Sözleşme’de  tanınan  haklarının   sinde “üç hakimden oluşan komitenin
            sorunuyla  mücadele  edilmesi  ve  bu-  ihlal edildiğini ileri süren birey-  oybirliği  ile  karar  alması”  koşulunu,
            nun sonucunda Mahkeme’nin etkinli-    ler  için  iç  hukukta  hak  arayabi-  “tek hakim tarafından karar alınma-
            ğinin korunması ve bireysel başvuru   lecekleri  uygun  mekanizmaları   sı” şeklinde değiştirmesi ve yine “üç
            mekanizmasının  sürdürülebilirliğinin   kurması ve işletmesi gerekliliği,  hakimden oluşan komitenin AİHM’in
            sağlanması amacıyla Avrupa Konseyi   •   Kabul  edilebilirlik  koşullarını   yerleşik  içtihadına  konu  oluşturan
            ve AİHM tarafından bir dizi tedbirler   sağlamayan başvurular ile Mah-  hususlarda başvuruların kabul edile-
            alınmıştır. Bu tedbirleri şu iki başlık   keme’nin  maruz  kalacağı  vakit   bilirliği ve esası hakkında karar ver-
            altında özetleyebilmek mümkündür:     kaybını en aza indirebilmek için   mekle yetkili kılınması” olmuştur.

            3    https://www.echr.coe.int/Pages/home.aspx?p=reports&c= , “All analysis of statistics”, 20.07.2018.
            4   Bu konferanslardan sonuncusu 11-13 Nisan 2018 tarihinde Kopenhag’da düzenlenmiştir. Bu konferans sonucunda yayınlanan bildiride göze
                çarpan hususlar, “Sözleşme güvencelerinin ulusal düzeyde hayata geçirilmesinin (ikincillik prensibinin) önemi”, “Mahkeme ile sözleşmeci dev-
                letler arasında yapıcı ve süreklilik arz eden diyaloğun gerekliliği”, “iş yükü sorununun halen arzu edilen düzeyde çözümlenememesi”, “AİHM’e
                seçilecek hâkimlerde arzu edilen niteliğin sağlanabilmesi için taraf devletler ve Avrupa Konseyi Parlamenterler Meclisi tarafından dikkate alınması
                gereken hususlar” başlıkları altında özetlenebilecektir.


                                                                                                  İnsan Hakları
   4   5   6   7   8   9   10   11   12   13   14