Page 10 - dergi
P. 10

10    AİHM KARARLARI - TEMATİK İNCELEMELER


            Söz  konusu  konferanslarla  benim-  değişikliğidir.  Bu  çerçevede  AİHM,   ay  içerisinde  mahkeme  kararlarının
            senen  yol  haritalarının  uygulanması   özellikle ulusal hukuk düzeninde ya-  icra  edilmemesi  veya  geç  icra  edil-
            kapsamında  14  numaralı  protokolün   pısal bir sorunun varlığına işaret eden   mesi olgusuna AİHM içtihatları doğ-
            yanı sıra AİHS’e ek 15 ve 16 numara-  hukuki sorunların varlığı halinde, ön-  rultusunda giderim sağlayacak bir iç
            lı protokoller de hazırlanarak imzaya   celikle aynı içerikteki benzer bir çok   hukuk mekanizması tesis etmekle yü-
            açılmıştır.  Bu  protokollerden  henüz   başvuruya  emsal  teşkil  edecek  bir   kümlü kılmıştır. Mahkeme yine aynı
            yeterli  sayıda  Sözleşmeci  Devlet  ta-  dosyayı  pilot  dosya  olarak  seçerek   kararında, karar tarihinden itibaren 1
            rafından onaylanmadığı için yürürlü-  karara bağlamakta ve bu dosyaya iliş-  yıl içerisinde Rusya’nın, AİHM nez-
            ğe  girmeyen  15  numaralı  Protokolle   kin kararın hüküm fıkrasında, somut   dinde  halen  derdest  bulunan  “yargı
            (2013),  “ikincillik  ilkesi  ve  takdir   dava  özelinde  ihlal  kararı  vermenin   kararlarının icra edilmemesi/geç icra
            marjı  kavramlarının  Sözleşme’nin   yanı sıra Sözleşmeci Devletleri, “tes-  edilmesi”ne  ilişkin  başvuru  sahiple-
            önsözünde  yer  alması”  ve  “AİHM   pit ettiği yapısal sorunu çözmeye yö-  rinin  şikayetlerine  giderim  sağlama-
            nezdinde  başvuru  süresinin  6  aydan   nelik etkili bir iç hukuk mekanizması   sına karar vermiş ve bu 1 yıllık süre
            4 aya indirilmesi” öngörülmektedir. 1   kurmakla” yükümlü kılarak, bu yolun   içerisinde önünde derdest bulunan bu
            Ağustos 2018 tarihi itibariyle yürürlü-  Mahkeme nezdinde halen derdest bu-  başvuruları  incelemeyi  askıya  alaca-
            ğe giren  16 numaralı Protokol (2013)   lunan  başvurular  açısından  da  etkili   ğını ilan etmiştir. Mahkeme böylelikle
                  5
            ise ulusal yüksek mahkemelerin, ön-  giderim sağlaması gerekliliğine işaret   önünde aynı hukuki sorun nedeniyle
            lerinde  derdest  bulunan  davalarda   etmektedir.                  derdest  bulunan  çok  sayıda  başvu-
            Sözleşme’nin uygulanması ve yorum-  Mahkeme’nin bu yöndeki içtihat de-  runun  çözümlenmesi  ile  teker  teker
            lanması bakımından AİHM’den görüş   ğişikliğinin  ilk  örneği  22  Haziran   uğraşmak yerine, bunu hukuki bir yü-
            alabilmelerini mümkün kılmaktadır.                                  kümlülük  olarak  Sözleşmeci  devlete
                                              2004  tarihli  Broniowski  v.  Polonya
            Diğer taraftan yine Mahkeme’nin daha   kararıdır. Karar sonucunda Mahkeme,   delege etmiştir.
            etkin bir şekilde işlemesini sağlamak   somut başvuruda başvurucunun mül-  Mahkeme’nin  bu  yeni  yaklaşımının
            amacıyla,  Mahkeme  İçtüzüğü’nün   kiyet  hakkının  ihlal  edildiğine  karar   Türkiye  açısından  en  önemli  yansı-
            bireysel  başvuruların  taşımaları  ge-  vermenin yanı sıra Polonya’nın, baş-  ması, 20 Mart 2012 tarihli Ümmühan
            reken  şeklî  koşulları  düzenleyen  47.   vurucu  ile  benzer  konumda  bulunan   Kaplan v. Türkiye kararıdır. Mahkeme
            maddesinde  1  Ocak  2014  tarihinden   kimselerin mülkiyet haklarını Sözleş-  bu  kararında  özetle,  Türkiye’nin,  iç
            itibaren uygulanacak bazı değişiklik-  me’ye  uygun  şekilde  güvence  altına   hukukta  yargılama  süresinin  makul
            lere gidilmiş ve Mahkeme’ye geçerli   almasına  ve  onlara  uygun  giderim   süreyi aştığı durumlarda yeterli ve uy-
            bir bireysel başvuru yapabilmek daha   sağlamasına  hükmetmiştir.  Esasen   gun tazmin sunan etkili bir iç hukuk
            katı  şekil  koşullarına  bağlanmıştır.   bu karar AİHM’in, önüne aynı konu-  yolunu 1 yıl içerisinde oluşturup faa-
            Buna göre halen yürürlükte olan söz   da  binlerce  dosya  gelmesi  ihtimalini   liyete geçirmesi gerektiğine hükmet-
            konusu  değişiklik  uyarınca  AİHM’e   önceden öngörerek, Polonya’ya ikin-  miştir. Bu amaçla Türkiye’de 6384 sa-
            geçerli  bir  başvuru  yapılabilmesinin   cillik  prensibinin  hatırlatılmasından   yılı Kanun’la İnsan Hakları Tazminat
            ön  koşulu,  başvurunun  bu  amaçla   başka bir şey değildir.       Komisyonu  kurulmuştur.  Komisyon
            özel olarak dizayn edilmiş ve Mahke-  Mahkeme  pilot  karar  uygulaması   ilk  olarak  yargılamanın  uzunluğu  ve
            me’nin internet sitesinden de erişile-  aracılığıyla  ve  ikincillik  prensibini   mahkeme  kararlarının  süresinde  icra
            bilen “matbu bireysel başvuru formu”   önceleyerek  sergilediği  bu  yaklaşı-  edilmemesi  şikayetleri  bakımından
            aracılığıyla  yapılmasıdır.  Dolayısıyla   mını 15 Ocak 2009 tarihli Burdov v.   AİHM  nezdinde  derdest  başvurusu
            artık söz konusu form kullanılmadan   Rusya (no.2) kararıyla bir adım ileri   bulunan başvuru sahiplerine tazminat
            ya da usulüne uygun ve eksiksiz şe-  taşımıştır. Bu davada Mahkeme, yargı   vermek  üzere  kurulmuş,  daha  sonra
            kilde doldurulmadan yapılan bireysel   kararlarının icra edilmemesi sebebiy-  görev  alanı  genişletilmiştir.  Burada
            başvurular Mahkeme’nin karar organ-  le başvuranın bireysel haklarının ihlal   üzerinde  durulması  gereken  nokta,
            larından  birisine  yönlendirilmemek-  edildiğine  karar  vermekle  beraber;   AİHM’in  Tazminat  Komisyonu  ku-
            te, incelenmeyen bu başvurular idari   “yargı  kararlarının  icra  edilmeme-  rulduktan sonraki tavrıdır. Bu çerçe-
            yönden reddedilmektedir.          si  veya  geç  icra  edilmesi  olgusunun   vede  AİHM,  Ümmühan  Kaplan  ka-
                                6
            Burada  üzerinde  durulması  gereken   Rusya’da  sistematik  bir  problem  ol-  rarının verildiği tarihten önce açılmış
            çok  önemli  bir  nokta,  Mahkeme’nin   duğu,  AİHM’in  2002-2009  yılları   bulunan davalar da dahil olmak üzere,
            iş yükü sorunu ile mücadele noktasın-  arasında  bu  sebepten  dolayı  Rusya   Tazminat Komisyonu’nun görev ala-
            da  uygulamaya  başladığı  pilot  karar   aleyhine  200’den  fazla  ihlal  kararı   nına giren konularda önünde derdest
            uygulaması   ve  ikincillik  prensibini   verdiği”  tespitinden  hareketle  davalı   bulunan (davalı Hükümete bildirilme-
                     7
            ön  planda  tutarak  sergilediği  içtihat   hükümeti, karar tarihinden itibaren 6   miş) tüm başvuruların “başvuranların

            5   16 numaralı Protokol 1 Ağustos 2018 tarihinde sadece kendisini onaylayan devletler bakımından yürürlüğe girmiştir. Söz konusu Protokol henüz
                Türkiye tarafından onaylanmamıştır.
            6   “… will result in the application not being examined by the Court”. İçtüzüğün 47/5. maddesi.
            7   Pilot karar uygulaması hakkında detaylı bilgi için bkz. İçtüzüğün 61. maddesi.


             İnsan Hakları
   5   6   7   8   9   10   11   12   13   14   15